Bilinç Kaybı, Koma Belirtileri ve Zehirlenme Vakalarında Yapılması Gerekenler

Giriş: Bilinç Kaybı Neden Tehlikelidir?

Bilinci kapalı bir kişi kendi havayolunu koruyamaz. Sırtüstü yatan bir kazazedede dil geriye kayarak havayolunu tıkayabilir, kusmuk soluk borusuna kaçabilir. Bu yüzden bilinç kaybında ilk yardımcının önceliği solunumu güvence altına almaktır.

1. Bilincin Değerlendirilmesi

Bilinç, kazazedeye seslenerek ve omzuna hafifçe dokunarak kontrol edilir: "İyi misiniz?" diye sorulur. Yanıt veren kazazedenin bilinci açıktır; hiç yanıt vermeyen kazazedenin bilinci kapalı kabul edilir ve 112 aranır.

Bilinci kapalı kazazedede hemen havayolu açılır ve en fazla 10 saniye süreyle solunum kontrol edilir. Solunum yoksa temel yaşam desteğine, solunum varsa koma pozisyonuna geçilir.

2. Bayılma ve Koma

İki durum sık karıştırılır:

• Bayılma: Beyne giden kan akışının kısa süreli azalmasıyla oluşan geçici bilinç kaybıdır. Kişi genellikle kısa sürede kendine gelir. Sırtüstü yatırılıp bacakları yaklaşık 30 cm kaldırılır, sıkan giysileri gevşetilir, ortam havalandırılır.
• Koma: Uyaranlara yanıtın olmadığı, daha uzun süreli ve derin bilinç kaybıdır; öksürme ve yutkunma refleksleri zayıflamış olabilir.

3. Koma (Derlenme) Pozisyonu

Bilinci kapalı ancak solunumu olan kazazedeye yarı yüzükoyun yan yatış (koma pozisyonu) verilir. Bu pozisyon dilin havayolunu tıkamasını ve kusmuğun soluk borusuna kaçmasını önler.

• Kazazedenin size yakın kolu dirsekten bükülerek yukarı yerleştirilir.
• Uzak taraftaki kolu göğsünün üzerinden getirilip elinin sırtı yanağına konur.
• Uzak taraftaki dizi bükülür ve kazazede bu dizden ve omzundan tutularak size doğru yan çevrilir.
• Baş hafifçe geriye yatırılarak havayolu açık tutulur; solunum düzenli aralıklarla kontrol edilir.

4. Havale (Nöbet)

Havale geçiren kişinin kasılmaları zorla durdurulmaya çalışılmaz ve ağzına bir şey sokulmaz. Çevresindeki sert ve tehlikeli eşyalar uzaklaştırılır, başının altına yumuşak bir şey konur. Nöbet bitince solunum kontrol edilir ve kazazede koma pozisyonuna alınır. Nöbet uzun sürerse veya tekrarlarsa 112 aranır.

5. Zehirlenmeler

Zehirlenme sindirim, solunum veya deri yoluyla olabilir. Genel ilkeler şunlardır:

• Sindirim yoluyla: Kazazede kusturulmaz; özellikle yakıcı madde (çamaşır suyu, asit) veya petrol ürünü içmişse kusturmak ağır zarar verir.
• Solunum yoluyla: Kazazede hemen temiz havaya çıkarılır, ortam havalandırılır.
• Deri yoluyla: Bulaşmış giysiler çıkarılır, deri bol ve tazyiksiz suyla yıkanır.
• Her durumda: Bilinç ve solunum izlenir; Ulusal Zehir Danışma Merkezi (114) veya acil durumda 112 aranır, zehirlenmeye neden olan maddenin kutusu saklanır.

6. Karbonmonoksit Zehirlenmesi

Karbonmonoksit renksiz ve kokusuz bir gazdır; kapalı garajda çalışan motor, soba veya şofben gibi kaynaklardan çıkar ve fark edilmesi çok zordur. Belirtileri baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, halsizlik ve ilerleyen durumda bilinç kaybıdır.

İlk yapılacak iş kazazedeyi temiz havaya çıkarmaktır; ancak kurtarıcı kendi güvenliğini de düşünmelidir: Ortama girmeden önce kapı ve pencereler açılır, elektrik düğmesi çalıştırılmaz, kıvılcım oluşturacak bir şey yapılmaz. Sınavda "Kapalı garajda motoru çalışır hâlde bırakmak" sorusunun cevabı genellikle karbonmonoksit zehirlenmesidir.

7. Sık Sorulan Sorular

Bilinç kaybı ve zehirlenmeyle ilgili sık sorulanlar:

• Bayılan kişiye su serpmek veya tokat atmak doğru mu? Hayır. Kişi sırtüstü yatırılıp bacakları kaldırılır, sıkan giysileri gevşetilir; kendine geldiğinde hemen ayağa kaldırılmaz.
• Bilinci kapalı kişiye su veya ilaç verilir mi? Hayır. Yutma refleksi zayıf olduğu için boğulma tehlikesi vardır.
• Koma pozisyonundaki kazazede ne kadar izlenir? Sağlık ekibi gelene kadar solunumu düzenli aralıklarla kontrol edilir; solunum durursa sırtüstü çevrilip temel yaşam desteğine başlanır.
• Zehirlenen kişiye süt veya ayran içirmek doğru mu? Halk arasında yaygın olsa da önerilmez; ağızdan bir şey vermeden önce 114 veya 112'ye danışılmalıdır.