Kanamalarda İlk Yardım, Turnike Uygulaması ve Şok Pozisyonu (Sınavda Çıkan Kritik Sorular)

Giriş: Kanamada Zaman Kazanmak

Ciddi bir dış kanama birkaç dakika içinde hayatı tehdit edebilir. Bu yüzden kanamaya doğru ve hızlı müdahale, ilk yardımcının yapabileceği en etkili işlerden biridir. Sınavda da kanama türleri, kanamayı durdurma yöntemleri ve turnike kuralları her dönem sorulur.

1. Kanama Türleri

Kanayan damarın türü, kanın rengi ve akış biçiminden anlaşılır:

• Atardamar kanaması: Açık kırmızı renkli, kalp atımlarıyla uyumlu olarak fışkırır. En tehlikeli kanama türüdür; kısa sürede çok kan kaybettirir.
• Toplardamar kanaması: Koyu kırmızı renkli, sürekli ve yayılarak akar.
• Kılcal damar kanaması: Sızıntı biçimindedir; çoğunlukla kendiliğinden ya da hafif baskıyla durur.

2. Kanamayı Durdurma Sırası

Dış kanamaya müdahale şu sırayla yapılır:

• Mümkünse eldiven giyilir; temiz bir bez veya gazlı bezle yaranın üzerine doğrudan baskı uygulanır.
• Bez kanla ıslanırsa kaldırılmaz; üzerine yeni bir bez konup baskıya devam edilir.
• Kırık şüphesi yoksa kanayan bölge kalp seviyesinden yukarı kaldırılır.
• Kanama durmazsa yaraya en yakın bası noktasına baskı uygulanır.
• Uzuv kopması veya başka yöntemlerle durdurulamayan ciddi kanama varsa turnike uygulanır.

3. Turnike Kuralları

Turnike, uzvun kan akışını tamamen kestiği için son çare olarak kullanılır. Uygulanırken şu kurallara uyulur:

• Tek kemikli bölgeye uygulanır: kolda dirsek üstü (pazı), bacakta diz üstü (uyluk). Ön kol ve baldır gibi çift kemikli bölgelere uygulanmaz.
• En az 8-10 cm genişliğinde, esnemeyen bir bez kullanılır; ip, tel veya ince kordon kullanılmaz.
• Uygulama saati not edilir ve kazazedenin görünür bir yerine (örneğin alnına) "T" harfi ile saat yazılır.
• Turnike, sınavda esas alınan kurala göre 15-20 dakikada bir, kısa süreliğine gevşetilir.

4. İç Kanama ve Şok

İç kanama dışarıdan görülmez; ancak belirtileriyle anlaşılır. Kanama sonucu dolaşımın yetersiz kalmasına şok denir. Belirtileri şunlardır: hızlı ve zayıf nabız, soğuk ve nemli cilt, solukluk, huzursuzluk, susama ve ilerleyen durumda bilinç bulanıklığı.

Şoktaki kazazede sırtüstü yatırılır ve bacakları yaklaşık 30 cm kaldırılır (şok pozisyonu); üzeri örtülerek vücut ısısı korunur, ağızdan bir şey verilmez ve 112 aranır. Baş, boyun veya omurga yaralanması şüphesi varsa bacaklar kaldırılmaz.

5. Olay Yerinde Örnek Senaryo

Bir trafik kazasında araçtan inen sürücünün ön kolunda kesik var ve kan sürekli, koyu renkli akıyor. Önce çevrenin güvenli olduğundan emin olursunuz. Kişiyi oturtup yaranın üzerine temiz bir bezle doğrudan baskı yaparsınız ve kolunu kalp seviyesinin üstüne kaldırırsınız. Bez ıslandığında üzerine yeni bir bez koyup baskıya devam edersiniz. Bu sırada bir başkasından 112'yi aramasını istersiniz.

Kişinin rengi solup terlemeye başlarsa şok gelişiyor olabilir: Kişiyi yatırır, bacaklarını kaldırır ve üzerini örtersiniz. Koyu renkli ve sürekli akan bu kanama toplardamar kanamasıdır; doğrudan baskı çoğu zaman yeterlidir ve turnike gerekmez.

6. Sık Sorulan Sorular

Kanamalarla ilgili sık sorulanlar:

• Burun kanamasında baş geriye mi yatırılır? Hayır. Baş hafifçe öne eğilir ve burun kanatları yaklaşık 5 dakika sıkılır; geriye yatırmak kanın yutulmasına yol açar.
• Yaraya saplanmış cisim çıkarılır mı? Hayır. Cisim çıkarılmaz; etrafı rulo bezlerle desteklenerek sabitlenir.
• Kopan uzuv ne yapılır? Temiz bir beze sarılıp naylon torbaya konur, torba buzlu suya yerleştirilir ve kazazedeyle birlikte gönderilir; uzuv doğrudan buza değdirilmez.

7. Sınav İçin Özet

Kanama sorularında şu sırayı hatırlayın: doğrudan baskı, bölgeyi kaldırma, bası noktası, son çare olarak turnike. Açık renkli ve fışkıran kanama atardamar, koyu renkli ve sürekli akan kanama toplardamar kanamasıdır. Şok belirtisi gösteren kazazedeye, baş-boyun-omurga yaralanması şüphesi yoksa şok pozisyonu verilir ve vücut ısısı korunur.