Kanamalarda İlk Yardım, Turnike Uygulaması ve Şok Pozisyonu (Sınavda Çıkan Kritik Sorular)

Giriş: Kanamalarda Zamanın Önemi

Trafik kazalarında ölümlerin en yaygın nedenlerinden biri kontrol altına alınamayan dış veya iç kanamalardır. İnsan vücudundaki toplam kanın %20’si (yaklaşık 1 litre) kaybedildiğinde hayati tehlike başlar.

MEB ehliyet sınavında kanama çeşitleri, kanın fışkırma şekli ve boğucu sargı (turnike) kuralları her sınav döneminde mutlaka sorulmaktadır.

1. Damar Türüne Göre Kanama Çeşitleri ve Ayırt Edici Özellikleri

Sınavda en çok çıkan soru tipi, kanın rengi ve akış biçimine bakarak damar türünün tespit edilmesidir:

• Atardamar Kanaması: Kalp atımlarıyla uyumlu olarak FIŞKIRIR tarzda akar. Oksijen bakımından zengin olduğu için rengi AÇIK KIRMIZIdır. En tehlikeli ve kısa sürede ölüme yol açabilen kanama türüdür.
• Toplardamar Kanaması: Kalbe kirli kan taşıdığı için rengi KOYU KIRMIZIdır. Fışkırmaz; kesintisiz, sızıntı ve yayılma şeklinde akar.
• Kılcal Damar Kanaması: Küçük kabarcıklar şeklinde hafif sızıntıdır. Genellikle kendiliğinden veya hafif basınçla durur; hayati tehlike oluşturmaz.

2. Kanamayı Durdurma Aşamaları ve Turnike (Boğucu Sargı)

Kanamada ilk basamak temiz bir bezle doğrudan yaranın üzerine baskı yapmaktır. Kanama durmazsa ikinci bir bez konarak baskı artırılır ve yara kalp seviyesinden yukarı kaldırılır.

Turnike ancak şu iki istisnai durumda uygulanır: 1) Uzuv kopması (kol, bacak kopması) varsa, 2) Çok sayıda yaralının olduğu ortamda tek ilk yardımcı varsa ve baskı yetersiz kalıyorsa.

• Turnike Uygulama Bölgesi: Tek kemikli bölgelere uygulanır (Kolun üst kısmı veya bacağın uyluk kısmı). Ön kol veya alt bacağa çift kemik olduğu için uygulanmaz.
• Genişlik: İnce ip veya tel KULLANILMAZ; en az 8-10 cm genişliğinde bez veya sargı kullanılmalıdır.
• Gevşetme Aralığı: Doku ölümü (kangren) oluşmaması için turnike her 15-20 dakikada bir 5-10 saniye gevşetilir.
• Alna Yazma: Turnike uygulanan yaralının alnına veya görünür yerine "T" harfi ve saati (Örn: T - 14:30) yazılır.

3. Şok Belirtileri ve Şok Pozisyonu

Kan kaybına bağlı olarak dolaşım sisteminin iflas etmesi ve beyne yeterli oksijen gitmemesi durumuna Şok denir.

Şok Pozisyonu: Kazazede düz olarak sırtüstü yatırılır, ayakları kalp ve beyne kan akışını artırmak için 30 cm yukarı kaldırılır ve üzeri battaniye ile örtülerek vücut ısısı korunur.