Temel Yaşam Desteği: Kalp Masajı, Suni Solunum ve Heimlich Manevrası Adım Adım

Dakikalarla yarışmak

Kalbi duran bir insanda beyne oksijen gitmez ve birkaç dakika içinde kalıcı hasar başlar. Ambulans ne kadar hızlı gelirse gelsin, olay yerindeki ilk dakikalarda yapılan göğüs basısı çoğu zaman hayatta kalmakla kaybetmek arasındaki farkı belirler. Temel yaşam desteği bu yüzden hem ilk yardımın hem de e-Sınavdaki İlk Yardım sorularının merkezindedir.

Aşağıdaki adımlar MEB ilk yardım müfredatındaki sıraya göre anlatılmıştır. Bu yazı size sırayı ve mantığı öğretebilir; ama basının hissini ve ritmini ancak bir maket üzerinde, uygulamalı eğitimde kazanırsınız.

Önce güvenlik, sonra bilinç kontrolü

Kazazedeye yaklaşmadan önce ortamın sizin için güvenli olduğundan emin olun: akan trafik, yangın riski, kopmuş bir elektrik kablosu. Kendini tehlikeye atan ilk yardımcı ikinci bir kazazedeye dönüşür.

Ardından kazazedenin omzuna hafifçe dokunup yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorun. Yanıt yoksa bilinç kapalı kabul edilir; çevrenizdeki birinden 112'yi aramasını isteyin. Yalnızsanız aramayı kendiniz yapın, telefonu hoparlöre alın ve görevlinin yönlendirmesiyle uygulamaya devam edin.

Hava yolunu açın, solunuma bakın

Bilinci kapalı birinde dil geriye kayarak hava yolunu tıkayabilir. Bir elinizi kazazedenin alnına, diğer elinizin iki parmağını çenesinin altına koyup başını nazikçe geriye doğru itin; buna baş geri, çene yukarı pozisyonu denir. Ağız içinde görünen bir cisim varsa alın. Görünmeyen bir cismi parmakla aramayın, daha derine itebilirsiniz.

Sonra yüzünüzü kazazedenin ağzına yaklaştırıp gözünüzü göğsüne çevirin ve en fazla 10 saniye boyunca bakın, dinleyin, hissedin. Göğüs inip kalkmıyorsa, nefes sesi ve sıcaklığı yoksa ya da kazazede yalnızca arada bir hıçkırık gibi düzensiz soluk alıyorsa solunum yok kabul edilir ve kalp masajına başlanır.

Kalp masajı: Nereye, ne kadar derin, ne hızla?

Kazazede sert bir zeminde sırtüstü yatmalıdır; yatak ya da kanepe basının gücünü emer. Yanına diz çökün, bir elinizin topuğunu göğsün ortasına, göğüs kemiğinin alt yarısına yerleştirin, diğer elinizi üstüne koyup parmaklarınızı kenetleyin.

• Kollar: Dirsekler bükülmez, omuzlarınız ellerinizin tam üzerinde durur. Gücü kollarınızdan değil, gövdenizin ağırlığından alırsınız.
• Derinlik: Yetişkinde göğüs kafesi yaklaşık 5 santimetre aşağı inmelidir.
• Hız: Dakikada en az 100 bası. Hızlı ve kesintisiz bir ritim tutturmaya çalışın.
• Bırakma: Her basıdan sonra göğsün eski hâline dönmesine izin verin, ama ellerinizi göğüsten kaldırmayın.

30'a 2: Bası ve solunum döngüsü

Yetişkinde 30 göğüs basısının ardından 2 suni solunum yapılır. Suni solunum için baş geri, çene yukarı pozisyonu korunur, kazazedenin burnu kapatılır ve göğsün kalktığını görecek kadar hava verilir. Hızlı ve sert üflemek havayı mideye kaçırır, kusmaya yol açabilir.

Döngü; kazazede kendiliğinden solumaya başlayana, sağlık ekibi gelip işi devralana ya da siz devam edemeyecek kadar yorulana kadar sürdürülür. Yanınızda başka biri varsa birkaç döngüde bir yer değiştirmek basıların kalitesini korur.

Çocuk ve bebekte farklar

Çocukların ve bebeklerin göğüs kafesi daha yumuşaktır; yetişkin gücüyle yapılan bası zarar verebilir. Farklar şöyle özetlenebilir:

• Çocuk (1-8 yaş): Bası genellikle tek elin topuğuyla yapılır; derinlik yaklaşık 5 santimetredir.
• Bebek (0-1 yaş): Bası iki parmakla, meme başlarını birleştiren çizginin hemen altına yapılır; derinlik yaklaşık 4 santimetredir.
• Bebekte suni solunum: İlk yardımcının ağzı bebeğin ağzını ve burnunu birlikte kapatır; hava küçük nefeslerle verilir.

Hava yolu tıkanması: Öksürebiliyor mu?

Yemek yerken boğazına bir şey kaçan kişide ilk bakılacak şey tıkanmanın kısmi mi tam mı olduğudur. Kişi öksürebiliyor, konuşabiliyor ve nefes alabiliyorsa tıkanma kısmidir: Ona dokunmayın, sırtına vurmayın, yalnızca öksürmeye devam etmesini söyleyin. Güçlü bir öksürük cismi çoğu zaman kendiliğinden çıkarır.

Kişi konuşamıyor, öksüremiyor, nefes alamıyor ve elleriyle boğazını tutuyorsa tıkanma tamdır ve Heimlich manevrası uygulanır. Kazazedenin arkasına geçip kollarınızla belinden sarılın; bir elinizi yumruk yapıp başparmak tarafını midenin üst kısmına, göğüs kemiğinin hemen altına yerleştirin. Diğer elinizle yumruğu kavrayıp içeri ve yukarı doğru hızlı baskılar yapın.

• Şişman ya da hamile kişide karına bası yapılamadığı için baskı göğüs kemiğinin alt yarısına uygulanır.
• Bebekte bebek ön kol üzerinde yüzüstü ve başı aşağıda tutulur; kürek kemiklerinin arasına 5 kez vurulur, ardından sırtüstü çevrilip göğse 5 bası yapılır.
• Kazazedenin bilinci kaybolursa yere sırtüstü yatırılır ve temel yaşam desteğine başlanır; her suni solunumdan önce ağız içine bakılır, görünen cisim alınır.

Sınavda en çok karıştırılanlar

Bu konuyu çalışırken soruların büyük kısmının birkaç sayı ve sıra etrafında döndüğünü göreceksiniz:

• Kalp masajında kollar bükülmez; dirsekler düz, omuzlar göğsün üzerindedir.
• Yetişkin ve çocukta bası derinliği yaklaşık 5 santimetre, bebekte yaklaşık 4 santimetredir.
• Yetişkinde döngü 30 bası, 2 solunumdur.
• Kısmi tıkanmada müdahale edilmez, öksürmesi desteklenir; Heimlich manevrası tam tıkanmada yapılır.
• Solunum kontrolü en fazla 10 saniye sürer.