Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda İlk Yardım

Kırık, Çıkık ve Burkulma Tanımları

• Kırık: Kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Açık kırık (deri bütünlüğü bozulmuş, kemik dışarıda) ve kapalı kırık olarak ikiye ayrılır.
• Çıkık: Eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır.
• Burkulma: Eklem bağlarının ve yüzeylerinin zedelenmesi, anlık olarak ayrılmasıdır.

İlk Yardım Uygulamaları

• Hareketsizliği Sağlama (Tespit): Kırık/çıkık bölge hareket ettirilmez, olduğu pozisyonda sabitlenir (Atel veya sert malzeme ile).
• Soğuk Uygulama: Burkulma ve kapalı kırıklarda şişliği önlemek için soğuk kompres uygulanır.
• Uzuvlar kalp seviyesinden yukarıda tutulur (kanamayı ve şişliği azaltmak için).
• Kırık veya çıkık kesinlikle yerine oturtulmaya çalışılmaz. Damar ve sinirler zarar görebilir.

Kırık Belirtileri ve Tespit Kuralları

• Belirtiler: Ağrı, şişlik, renk değişikliği, şekil bozukluğu, hareket kaybı ve bazen kemik uçlarının birbirine sürtünme sesi.
• Tespit için atel olarak tahta, karton, dergi veya rulo yapılmış battaniye kullanılabilir; atelle deri arasına yumuşak malzeme konur.
• Tespitten önce ve sonra parmak ucunda nabız, renk ve ısı kontrol edilir; bağ dolaşımı engelleyecek kadar sıkı yapılmaz.
• Kola kırık varsa üçgen sargı (askı) ile kol göğse sabitlenir.

Omurga Yaralanmalarında Dikkat

• Trafik kazalarında, yüksekten düşmelerde ve bilinci kapalı kazazedelerde omurga yaralanmasından şüphelenilir.
• Baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan kazazede hareket ettirilmez; zorunlu taşıma sert bir zemin üzerinde yapılır.
• Kazazedeye oturma veya yürüme izni verilmez; boyun kendiliğinden hareket etmesin diye başın iki yanı desteklenir.

💡 Sınav Notu

Açık kırıklarda ilk olarak temiz bezle yaranın üzeri kapatılır, kemik uçları içeri sokulmaya çalışılmaz. Tespit (sabitleme) işlemi kırık eklemin hem üstündeki hem de altındaki eklemleri içine alacak şekilde yapılmalıdır.